Messier marathon vanaf het dak van La Palma

Afgelopen week was het dan eindelijk zover. Van 7 t/m 11 maart zat ik in een huisje in Puntagorda met mijn vriendin en de weersomstandigheden bleken gunstig. Overdag wat bewolking en mist, maar dat loste steeds op en een schitterende sterrenhemel verscheen ’s avonds steevast als de duisternis compleet was. De beste avond zou 9 maart zijn ivm nieuwe maan, dus op 8 maart gingen we maar eens wat plekjes verkennen.

Vrij zicht op westen, zuiden en oosten zijn een vereiste voor de marathon, dus eerst maar eens naar de top van de Roque de los Muchachos, de nummer 1 locatie van La Palma. Via een slingerweg met meer dan 100 bochten stegen we tot een hoogte van 2423 meter, maar dit ging niet zonder horten of stoten. Onderweg sloeg het weer om en regen, mist en harde wind speelde ons parten. Eenmaal boven de bewolking uitgekomen bleef hiervan alleen de wind over. Op het parkeerplaatsje was deze echter zo hard dat het moeilijk was om te blijven staan. Ik zag mijn plannetje al in duigen vallen, want een hele nacht waarnemen onder deze omstandigheden zou verre van ideaal zijn…
Wel is het werkelijk een schitterende plek om te staan! Het uitzicht op de Caldera met de bewolking die daar over de bergkammen kruipt is fenomenaal. We lopen een klein stukje, maken wat foto’s en gaan terug naar de auto. Hier een foto van het uitzicht vanaf de parkeerplaats op de rij telescopen richting noordoost:

image3

Op 9 maart dan maar richting het zuiden. Naar Pico Birigoyo om precies te zijn, want dit moet ook een zeer geschikte plek zijn. Onderweg worden we echter weer getergd door mist en de omstandigheden zien er alles behalve gunstig uit boven die vulkaan. Rechtsomkeer gemaakt dus maar en wat plaatsjes aan de zuidwestkust van het eiland bezocht. Eenmaal terug in het huisje aangekomen baal ik er wel van, want het is nieuwe maan en ik heb nog geen stek! Vanaf het terras bij het huisje gaat het sowieso niet lukken omdat daar maximaal waargenomen kan worden tot ZZO en niet helemaal tot op de horizon…

Na enig dubben besluit ik dan toch maar naar de Roque te gaan, al voelt mijn vriendin zich daar niet heel senang bij. Ik beloof terug te komen als de omstandigheden niet optimaal zijn en dan de marathon toch maar bij het huisje te doen. Dus de auto wordt volgegooid met: bino + P-mount, PSA, planisfeer, lampje, memorecorder, reservebatterijen, thermoskan thee, drinken, eten, diepvrieskleding, detailkaarten (Virgo!), klokje, SQM-meter, stoeltje, deken, kussen, nog een deken, filters, koffertje en last but not least mijn persoonlijk samengestelde waarneemlijst voorzien van een korte beschrijving van elk object in de bino, positie, opkomst en/of ondergang van elk object, schematijd waarop ik het object wil zien, pagina in de PSA en een kolom om mijn eigen tijden in te vullen. Het enige schrijfwerk dat ik moet verrichten is dus het invullen van de tijd, wel zo fijn voor de vingers . Ik vertrek ruim op tijd, want de gate is gesloten van 19.00 tot 7.00. Mocht ik dus niet voor 19.00 weer vertrokken zijn, wordt het hoe dan ook een all-nighter op de berg…

De rit naar boven verloopt wonderwel goed. De zon schijnt uitbundig en er is geen sprake van mist, regen, harde wind of andere spelbrekers. Dat stemt hoopvol! Om een uur of 18.00 kom ik op de top aan alwaar nog wat toeristen aanwezig zijn. Er is wel wind, maar deze is veel minder hard dan de dag ervoor en heeft een wat meer vlagerig karakter. Ik licht mijn vriendin in en laat weten de nacht op de berg door te gaan brengen, spannend en heel cool dat het toch gaat gebeuren!

Om de tijd te doden loop ik een stukje het pad af in zuidelijke richting. Ik twijfel nog om de marathon te gaan doen vanaf een soort plateau dichtbij die omgeven is door een muurtje. Het is een schitterend plekje omdat je hier ook echt kunt waarnemen tot op de zuidelijke horizon, dit in tegenstelling tot het parkeerterrein. Zie hier deze magische plek:

image2

image4

Maar vanwege de vele spullen die ik bij me heb en het voornemen om ’s nachts een dutje te doen in de auto besluit ik toch op de parkeerplaats te blijven staan. Op de horizon waarnemen in het zuiden is toch niet nodig omdat de Messier objecten daar hoog genoeg zullen staan.

Bij terugkeer op de parkeerplaats blijkt er nog één andere auto te staan, eentje van TNG (Telescopio Nazionale Galileo). Ik zie een man foto’s maken van de Teïde op Tenerife richting oost bij het prachtige rode licht van de naderende zonsondergang. Ik maak een praatje met hem en vertel hem mijn plannen voor de nacht. Hij waarschuwt me voor de kou en zegt dat ik in de nacht wel even bij ze in het observatorium langs mag komen voor een kop koffie om even op te warmen. Een aanbod waar ik op elk ander moment dankbaar gebruik van zou maken, maar vanavond heb ik een missie en kan ik me niet laten afleiden!

image5

Om een uur of half acht is de zon onder en blijf ik alleen achter op de berg, ik zet mijn verrekijker op het statief en leg mijn spulletjes klaar in de koffer tegen het achterwiel. Om een uur of acht kleurt de lucht een prachtig oranje/roze/geel en de temperatuur is een aangename 9 graden, de wind is nog behoorlijk vlagerig. Ik ga op zoek naar het eerste object van de avond: M77. Om 20.10 is het bingo. Ik zie een klein, diffuus puntje in de verrekijker die samengesmolten lijkt met een sterretje. Gelukkig heb ik de eerste twee objecten goed geoefend een paar maandjes eerder, want het zijn meteen een paar lastige rakkers.

Dan door naar M74, die nog een stuk zwakker is. Ik denk hem al een tijdje in de smiezen te hebben maar wil nog even wachten voor ik het helemaal zeker weet, zo laag staat hij toch nog niet.
Mijn sessie wordt nu echter ineens wreed verstoord door felle autolampen die het terrein op komen rijden en me flink verblinden. Het blijkt een bewaker te zijn die ervoor moet zorgen dat iedereen buiten het hek staat voor de nacht… Huh? Ik had geen idee dat je hier ’s nachts niet mocht staan en was er blindelings vanuit gegaan dat dit geen enkel probleem was! In eerste instantie is hij onverbiddelijk en vraagt me in zijn beste Engels steeds om mijn permission om hier te mogen staan. Hij lijkt zwaar geïrriteerd. Ik leg hem uit dat ik speciaal uit Nederland ben gekomen om hier vannacht te zijn en smeek hem min of meer om me niet weg te sturen. “I make no trouble sir, I promise!” Volgens mij vindt hij het wel aandoenlijk en ik zie dat hij wat milder wordt. Na een tijdje zegt hij dan dat het ok is, als ik maar om 7.00 weer beneden sta en met stille trom vertrek. Hij besluit glimlachend met de woorden “Tonight, this place is all for you”, geeft me een schouderklopje en een hand en rijdt weg… Pheww. Gelukkig blijft het de rest van de nacht bij dit ene incident.
Terug naar M74 dan, die ik om 20.28 dan toch echt kan bevestigen. Dat is fijn, want het lastigste begin heb ik nu gehad! Het voordeel van een marathon zo vroeg in het seizoen is dat de avondobjecten relatief makkelijk zijn, maar hoe dit voordeel uitpakt in de ochtend moet ik nog maar afwachten.

De SQM geeft nu 21.34 aan en het zodiakale licht is in volle glorie aanwezig, deze steekt als een kegel vanuit het westen omhoog tot aan de Plejaden, precies tussen M74 en M77 in zo zie ik later. Hij geeft nog meer licht dan de melkweg. Ik kijk achterom voor de gegenschein, maar deze zie ik niet.

De volgende reeks bestaat uit M33, M31/M32/M110 die allemaal goed te doen zijn. M33 is snel gevonden en is huge! Spiraalarmen of een aanzet daartoe zijn echter niet te zien. M32 is natuurlijk wel klein, maar goed te onderscheiden van de omringende sterren. M31 steekt als een naald omhoog en ik kan er in totaal zo’n 2 graden in lengte van zien. Dat zijn ruim 4 volle manen! Ongelofelijk. M110 hangt er als een wazig vlekje naast.

Dan staat er weer een lastige op het programma; M76, klein en zwak. Maar hij steekt mooi af tussen de enorme hoeveelheid sterren in dit gebied. Hij was me op de knardijk ook al gelukt met de bino, dus hier is hij ook goed te doen. Ik klok hem op 20.39 en OIII/UHC filter is niet nodig.

M52 is snel gevonden door de pootjes van Cassiopeia door te trekken. Een klein clustertje, te zien als een vlek met een mooi sterretje aan de zuidkant.

M103 heb ik op geoefend omdat deze maar uit 4 sterretjes bestaat, waarvan degene rechtsonder het helderst is. Samen vormen ze een soort driehoekje. Vreemd dat dit een Messier object is, terwijl er zoveel mooiere en grotere NGC clusters in de buurt staan…

M34, een blote oog object. Een stuk of 10 heldere sterren en het vormt een soort pijl die naar linksboven wijst.

M79 kijk ik in eerste instantie overheen, maar dan zie ik toch dat het een iets meer wattige ster lijkt. Bolhopen zijn bepaald geen interessante objecten in de verrekijker, maar er zullen er nog vele volgen vannacht…

M45 dan, het helderste blote oog object, maar komt in de verrekijker schitterend tot zijn recht! Ik zie neveligheid rondom de ster linksonder in het “pannetje”. En inderdaad blijkt dit later bij controle Merope te zijn geweest. Leuk!

Orion dan. Om 21.01 klok ik M42/M43 die gigantisch veel detail laten zien. De tentakels van de nevel lijken de ster Hatsya (?) daaronder vast te grijpen. M43 laat een duidelijk gloed zien, maar een komma-vorm zie ik er niet in. M78 is een stuk groter dan thuis en lijkt zijn neveligheid naar de linkerkant uit te stralen. Aan de rechterkant wordt hij begrensd door een soort donkere band.

M1 vink ik snel af, want die staat hoog en bezorgd me nekkrampen. Klein en een hint van een parallellogramvorm is te zien.

M35 is hier een blote oog object, maar in de bino komt hij mooi tot zijn recht. Groot en hij laat hij een stuk of 5 wat meer heldere componenten zien.

De Auriga clusters staan nóg meer in het zenit en het zijn er drie, auw! M37, M36 en M38, waarvan de laatste wat meer is uitgeslagen en een soort “ban de bom” teken lijkt te bevatten.

M41 in de Canis Major is ook alweer een blote oog object, maar ook in de bino erg mooi. Het commentaar kan ik niet terugluisteren door de windvlagen op dat moment.

Om 21.15 neem ik theepauze. Even opwarmen ook al valt de temperatuur nog erg mee. Het is 8 graden en de SQM geeft 21.58 aan. Dat is dus best donker zou je zeggen, maar ik kan gewoon rondlopen zonder mijn zaklampje te gebruiken. De sterrenhemel geeft dus best nog wat licht! Ik loop een stukje over het voetpad richting zuiden en zie bij de kustlijn de lichten van Puerto (?). Iets verderop tekent zich nog een lichtvlek af tegen het daar onder liggende wolkendek van een ander kustplaatsje. Ze geven overigens geen enkele lichtkoepel, wat niet gezegd kan worden van het kegeltje aan de oostkant, namelijk die van Tenerife. Het is echter maar betrekkelijk en je hebt er totaal geen last van.

Door met M48 in Puppis, ook deze is weer met het blote oog te zien. Een heel groot uitgeslagen cluster waar een soort boogje of tunneltje in lijkt te staan. M46 en M47 staan heel mooi samen in beeld en hebben een totaal verschillende helderheid. M46 is mooi rond en bevat 1 heldere ster en een iets minder heldere tussen de vele zwakke. M47 heeft een stuk of 10 heldere sterren, waarvan 4 echt helder en is met het blote oog te zien. In de bino zijn ook duidelijk de daarboven gelegen NGC clusters en 1 Mel cluster te zien. Een heerlijk verrekijker gebied!

Als ik de lijn doortrek van Sirius en de snuit van de hond kom ik bij M50 uit, een iets kleiner cluster met 1 heldere ster. Het lijkt alsof hij twee spiraalarmen heeft van sterren en er linksboven is heel duidelijk een donkere nevel te zien in de vorm van een H van een graad of 3 breed en hoog. Geen idee of deze ook een naam heeft, maar wel erg mooi om te zien.

M93 had ik op de knardijk ook al eens gezien, maar hier zijn heel veer meer sterretjes te zien. Ook dit kleine cluster heeft een donkere nevel in de buurt. Het lijkt een soort gekras van zwart linksboven de ster linksonder het cluster.

Nu weer tijd voor een echt verrekijker object: M44. Groot en er zijn een stuk of 30 heldere sterren te zien. Linksonder dit cluster is ook weer een donkere band te zien. M67 staat er ook in de buurt, een sterrenhoopje in de vorm van een pacman met een heldere ster op zijn achterhoofd (het puntje dat hij vergat op te eten?) Deze zag ik nog maar 1 keer eerder, waarschijnlijk omdat zijn grotere broer nogal een aandachtstrekker is.

En hiermee staan de clusters even op hold en zijn de galaxies aan de beurt! De tour begint in Leo Major, een triplet (of eigenlijk quadruplet) voor de verrekijker wel te verstaan: M95, M96 en M105. Ze staan samen in beeld en ook NGC 3384 die tegen M105 aan staat is duidelijk te zien. Heel mooi om ze alle vier in beeld te hebben staan. M95 is de zwakste van de drie en ik klok ze op 21.55, lekker vroeg nog. Dan door naar de jongens van het echte triplet: M65 en M66, waarvan de eerste het zwakst is en de laatste twee kernen lijkt te bevatten. Ook het nabijgelegen NGC 3628 is als een zwakke naald te zien.

Nu naar Ursa Major. M81 en M82 staan samen in beeld en ik moet me even goed oriënteren wie wie is. M81 is de grootste van de twee en ook de meest heldere met een duidelijk kern en een wazige gloed eromheen. M82 lijkt een soort straaltjes er doorheen te hebben staan, gek gezicht.

Nog een duo dan en tevens objecten van de maand: M97 en M108. Al vaak bekeken in Nederland, dus geen probleem. De uilnevel is een mooi bolletje, maar de oogjes gaan niet open in de bino. M108 is als een lange, hele zwakke streep te zien.

M109 moet ik even mijn best voor doen. In eerste instantie zit ik veel te zuidelijk en even denk ik dat ik mijn eerste object ga mislopen… Maar als ik me realiseer dat hij veel dichter bij Phad zit, vind ik hem toch. Gepositioneerd vlakbij een mag 9 à 10 sterretje zie ik een hele kleine, ellipsvormige gloed. Yesss!

Dan naar de enige dubbelster in de Messierlijst: M40. Deze heb ik thuis goed geoefend en ken het sterveld dan ook uit mijn hoofd. Leuke bijkomstigheid is dat ik hem hier op La Palma ook daadwerkelijk (perifeer) kan scheiden, dat was met nog niet eerder gelukt.

Ik begin trek te krijgen, maar wil eigenlijk eerst UMa afronden voor ik wat ga eten. Het waait nog steeds behoorlijk en dat is goed te horen in de Caldera! Het maakt een spookachtig geluid en als het geluid even in decibel toeneemt, dan duurt het een paar seconden voordat de vlagen ook voelbaar zijn op het parkeerterrein en ik het parallellogramstatief even vast moet houden om niet de positie te verliezen. Gelukkig duurt dat steeds maar even… Mijn tenen en vingertoppen zijn wel wat koud, maar geen ijsklompjes zoals ik thuis inmiddels gewend ben.
De SQM is nu opgelopen tot 21.66 en begint er eindelijk een beetje op te lijken. Bij het huisje had ik al 21.7 gemeten dus het valt me tot nu toe eigenlijk wat tegen. Waarschijnlijk helpt het wel dat met het zakken van de Plejaden ook het zodiakaal licht afneemt. De temperatuur op de SQM meter geeft 7 graden aan, maar dat is misschien iets te optimistisch omdat ik deze in mijn jaszak bewaar… Voor mijn gevoel is het een paar graden boven nul. Wat ook helpt is dat het (in tegenstelling tot de dag ervoor) helemaal niet vochtig is! De auto voelt nog kurkdroog aan dus het ziet er naar uit dat de verrekijker niet zal gaan beslaan vannacht. Lucky me.

M106 dan in 1x gevonden. Makkelijk te zien, een niet zo groot langwerpig stelseltje met een wat brede kern.

M94 is nog niet zo’n makkelijke. Stellair, met een beetje een gloed er omheen. Je kijkt er makkelijk overheen dus je moet goed weten waar je op moet letten.

M63, de sunflower galaxy is nu aan de beurt. Geen idee waarom hij zo heet, want hij ziet er helemaal niet rond uit. Meer elipsvormig met een sterretje er dicht tegenaan.

M51 en zijn begeleider NGC 5195 zijn heel mooi te zien. Best nog wel groot, maar ze lijken wel los van elkaar te staan en ik kan met langdurig turen geen brug tussen de twee ontdekken.

M101. Rond en groot! Een hele mooie voor de bino toch wel. De lichtsterkte vanuit de kern wordt heel mooi meer diffuus naar de buitenkant toe.

M102, ofwel NGC 5866. Deze duurde even om te vinden omdat hij in een redelijk leeg gebied staat en heel zwak is, hij geeft bijna geen licht en is tot nu toe echt de moeilijkste van de lijst. Er staat een heel zwak sterretje tegenaan.

Door naar het hoofdhaar van Berenice om er een bolhoop uit te schudden: M53. Het is wat je verwacht van een kleine glob in een verrekijker; een wattige ster, maar wel redelijk helder. Mijn oog valt op nog een bolhoop. Bij het kijken naar M53 zie ik hem automatisch perifeer in het beeldveld staan. Controle in de PSA leert mij dat dit NGC 5053 is met een magnitude van 9.8. Ik denk dat deze wel op de grens van het haalbare zit met mijn bino.

M64 is next; de black eye galaxy. Sommige mensen claimen deze met het blote oog te kunnen zien wat daarmee het verst weg gelegen object zou zijn dat je nog zonder instrument kunt waarnemen. Mij lukt het niet, maar in de bino is het een eenvoudig object. Niet echt een heldere kern en hij lijkt een begeleider te hebben, maar dit is waarschijnlijk gewoon een sterretje.

M3 is weer een behoorlijk heldere bolhoop. Individuele sterren zijn uiteraard niet te zien, maar hij lijkt wel een gloed om zich heen te dragen.

Het is nu 23.00 en etenstijd voordat ik aan de Virgogroep begin! Een paar pannenkoeken en een cakeje later loop ik weer een rondje over het terrein. De SQM meter geeft 21.63 aan en dat valt me weer wat tegen. De horizon lijkt ook wat heiig te zijn wat natuurlijk niet helpt. Het zodiakaal licht zakt wel steeds dieper weg, dus wellicht dat het later nog wat beter wordt. De sterrenhemel richting zuidwest is het mooist met Orion, Canis Major en daarboven de fenomenale wintermelkweg. Barnard’s loop lijkt ook zichtbaar te zien, maar misschien is de wens hierbij de vader van de gedachten… Een maagdelijke hemel dus, wel zo toepasselijk voor het volgende gebied dat ik ga afwerken: Virgo.

Na wat speurwerk heb ik dan eindelijk mijn controlesterretje gevonden voor M98. Het is perifeer een heel vaag vlekje, met direct kijken vrijwel niet te zien. M99 in hetzelfde beeldveld lijkt meer een wattig sterretje met een mooie ronde vorm en is een stukje duidelijker te zien, ook bij direct kijken. M100 aan het einde van een sterrenketting is het duidelijkst te zien van de drie. Iets helderder en iets groter.

M85 dan iets ten noorden. Deze is klein en er zit een sterretje bij, of is dit NGC 4394? Ik weet alleen de Messier zeker.

M84 en M86 samen in beeld met nog vele andere leden van de Markarian’s chain. De Messiers zijn duidelijk het helderst. Beide compact en rond, M86 geeft net iets meer licht.
M87 verraadt zijn positie omdat deze mooi tussen twee sterretjes in staat. Ook weer een kleine galaxy met een helder puntje in het midden. Nog goed te zien bij direct kijken.

M89 is een behoorlijk lastige, maar zijn positie is goed te controleren. Het lijkt bijna een ster en is heel klein. Alleen met perifeer kijken is te zien dat hij wat zachter is dan de omringende sterretjes.
M90 er linksboven is wat helderder en groter en ook bij direct kijken toch wel goed te zien.

Op zoek naar M88 en M91 komt er een flinke windvlaag voorbij en de verrekijker wordt uit positie geblazen, grrrr. Terug bij af dus, dat kost tijd!
M88 is de helderste en lijkt een begeleider te hebben, waarschijnlijk een sterretje. M91 is dan weer een hele zwakke en alleen perifeer te zien. Één van de lastigste tot nu toe!

In het volgende beeldveld zijn M58, M59 en M60 te vatten in een bijna rechte lijn. M58 staat mooi bij een sterretje. Hij is klein en zwak maar redelijk goed te zien. M59 is iets kleiner en daarmee iets lastiger te zien. Perifeer wordt duidelijk dat het hier niet om een ster gaat. M60 is wat groter en ook een flink stuk helderder.

M49 dan. Klein, rond en best wel helder met een grote gloed er omheen zo lijkt het.

M61 daar in de buurt lijkt wel wat op zijn voorganger, al is hij wel iets kleiner en minder helder.

De sombrero galaxy M104 is wat minder indrukwekkend dan ik had gedacht in de bino. Ik vind hem klein en niet echt lichtsterk. De omgeving is wel erg mooi! Zelf staat hij in een lijntje met twee sterren, maar daarboven staan een aantal hele mooie dubbelsterren, die zelf ook weer dubbelsterren lijken te zijn.

Hoera! Het cluster van galaxies is met succes afgerond, dat was me in Nederland nog niet gelukt met de bino, dus weer een mijlpaal bereikt .

Dan weer eens een bolhoopje; M68. Al heel vaak gezien en makkelijk te vinden omdat hij dicht bij een ster staat. Uiteraard zijn er geen sterren op te lossen en is alleen een wazig vlekje te zien.

Ik kan nu eindelijk mijn wraak nemen op M83 die ik in Nederland zo vaak zocht maar nooit vond! Zelfs voor La Palma begrippen staat hij laag en ik moet voor het eerst de verrekijker verplaatsen naar achteren om over wat rotsen op het zuiden te kunnen kijken. Het is een groot object en lijkt een aanzet tot spiraalarmen te vertonen, maar misschien komt dat meer omdat ik weet dat hij die heeft . Wel is duidelijk een centrale ster te zien.

M5 is nu aan de beurt. Deze staat heel laag, bijna in het oosten. Hij is bijna net zo helder als de nabij gelegen ster. Hij heeft een hele heldere kern en perifeer zijn er zelfs wat afzonderlijke sterren te zien, ongewoon voor een globular in de verrekijker… Eigenlijk wel een heel mooi object die ik ondanks dat toch niet goed ken!

Als afsluiter voor mijn nachtrust staan M13 en M91 in Hercules op het programma. M13 is lekker groot in de kijker en helder. M91 is dat ook, maar toch wel een stukje kleiner.

De SQM is inmiddels opgelopen tot 21.7 maximaal. Dat kan denk ik nog wel iets hoger omdat over een uurtje het zodiakaal licht verdwenen is, de gehele melkweg als een ring op de horizon ligt en het zenit op zijn donkerst is. Het weer lijkt alleen maar beter te worden. De wind is gaan liggen, het is nog steeds kurkdroog en met de kou valt het ook erg mee.
Om 0.40 eet ik mijn laatste pannenkoek, ga in de auto zitten met de stoel op de achterste stand en een dekbed over me heen en probeer 1,5 uur slaap te pakken.

Uiteindelijk heb ik misschien een half uur geslapen als ik om 2.45 uit de auto stap. Zo’n C1 ligt toch wel heel beroerd en bovendien kreeg ik steeds kramp in mijn benen! Af en toe zag ik tussen mijn oogluiken door langzaam Orion wegzakken aan de westelijke horizon. De wind is nu vrijwel verdwenen en de stilte is compleet. De SQM is nu opgelopen tot 21.82, wat ik tot 2x toe meet. Het hoogste getal van deze reis! Ik heb het nu toch wel koud zo zonder dekbedje dus ik moet weer even wennen aan de temperatuur. Kijkend naar het zuiden krijg ik het echter al gauw weer warm, want daar zie ik het prachtige sterrenbeeld Centaurus staan. Heel bijzonder om na zoveel jaren naar de sterrenhemel te hebben gekeken ineens een heel nieuw sterrenbeeld te zien staan! Snel kijk ik even naar omega centauri door de bino. Wat een joekel zeg! Hij lijkt wel 3x zo groot als M13. Had ik nu mijn telescoop maar bij me gehad, zucht.

Maar er is werk aan de winkel. De Slangendrager is zojuist ontwaakt in het oosten en hij draagt niet alleen reptielen, maar tevens veel van mijn komende objecten, te beginnen met M107. Meteen een listige bolhoop voor de meer noordelijke breedtegraden, maar hier is hij eigenlijk best groot en verrassend goed te doen.

De twee bolhopen M10 en M12 zijn net samen in beeld te vangen. Behoorlijk groot waarbij M10 net wat feller is en M12 wat meer een halo lijkt te hebben.

M14 is de volgende glob die wat kleiner is dan zijn voorgangers en ook wat lichtzwakker en het duurt even voor ik hem kan bevestigen. Desalniettemin goed te zien.

M9 is goed te vinden door een makkelijke starhop. Hij is klein, helder en stellair en allesbehalve spectaculair in de bino.

M4 is dan wel een hele mooie bolhoop in de verrekijker. Hij heeft een groot oppervlak en met perifeer kijken zijn er wel wat afzonderlijke sterren te zien.

Een groter contrast met M80 kan er bijna niet zijn! Ik moet er wel 10x zijn langs gezwiept voordat ik in de gaten heb dat het hem is. Echt een minuscuul hoopje die absoluut niet opvalt tussen een groepje sterren van dezelfde helderheid. Gelukkig toch binnengeharkt.

M62 is alweer een klein bolhoopje, maar nu tekent hij mooi af tegen de omringende sterren. In Nederland lastig, maar wat hoger in het zuiden is hij toch wel goed te zien.

Via een soortgelijke starhop is dan ook M19 goed te vinden. Misschien nog ietsjes groter dan M62. Goed te controleren in de PSA. Er zijn in dit gebied ook veel donkere nevels te zien en ook Saturnus en Mars staan in de buurt die een bijna perfecte 90 graden hoek vormen met Antares. Schitterend.

Een uitstapje nu naar Lyra voor de ringnevel M57. Deze heb ik al vaak bezocht, ook met de verrekijker om te oefenen en ik heb hem dan ook meteen gevonden. Het is duidelijk dat je hier in de melkweg zit te staren, want er zijn ontelbaar veel zwakke sterretjes te zien. Handig om de exacte positie van M57 te kennen, anders kan hij lastig te onderscheiden zijn. Blijft een leuk object.

Een verdwaalde bolhoop nu; M56. Toch wel heel klein en heel zwak, maar omdat de sterren hier zo ragfijn staan afgebeeld is hij toch goed te zien. Staat vlakbij een sterretje.

Rechtsonder Sadr is dan weer eens een cluster te zien; M29 in Cygnus. Een klein groepje sterren, ik zie er eigenlijk maar een stuk of 6 en vermoed er perifeer wat meer. Niet echt een opvallend cluster in deze oceaan van sterren.

De verrekijker moet nu helemaal naar achteren op het parkeerterrein verplaatst worden om in het zuidoosten tot op de horizon te kunnen waarnemen. De zomermelkweg komt op en het ziet er uit als een gigantische lichtgevende, kolkende wolkenmassa, heel bizar! Als je niet beter weet denk je gewoon dat dit bewolking is die van onderen wordt verlicht…
Dan is een kleine reparatie aan het statief nodig; er is een schroefje losgedraaid waardoor beweging in de hoogteas wrikken tot gevolg heeft, daarna loopt hij gelukkig weer lekker soepel.

Op mijn waarneemlijst staat nu de eerste van de drie opeenvolgende objecten die ik moet waarnemen binnen drie kwartier nadat deze is opgekomen: M39. Een los cluster, met een stuk of 8 heldere, afzonderlijke sterren waarvan de middelste een dubbelster is. Niet heel boeiend.
M27 is dat wel! De halternevel is een grote nevel die duidelijk niet rond is. Aan de bovenkant is een inkeping te zien en aan de onderkant perifeer ook. Heel mooi object.
M71 dan, een verdwaald bolhoopje. Zwak, maar perifeer goed te zien als een wat losse hoop, niet heel compact. Mooi dat deze objecten ondanks hun lage stand toch goed te zien zijn, dat geeft de burger moed voor het naderende onheil!

M23 probeer ik eerst vanaf Sagittarius te vinden, maar dan verdwaal je zo gemakkelijk. Dus dan maar via Ophiuchus en de staart van de slang. Een mooi groot cluster met veel sterren van dezelfde helderheid. Een beetje een driehoekvorm met aan de bovenkant duidelijk een helder sterretje. Ook hier linksboven is weer een donkere nevel te zien.

Voor M16 hoef ik eigenlijk alleen maar de verrekijker een tikkie naar links te zetten en het uitlijnen met de ster er linksboven (Sinistra) en verscheen het cluster meteen in beeld. Dit is wel een supermooi cluster voor de bino! Het heeft veel neveligheid in zich met een paar helder sterren in het centrum. Lastig te zien of het nu neveligheid is of gewoon veel sterretjes compact bij elkaar.

M21 is een heel klein clustertje die compleet in het niet valt bij al het moois wat er in dit gebied te zien is. Ik ben blij dat ik hem gevonden heb. De centrale ster is een dubbel, maar verder bevat het helemaal geen heldere sterren. Snel weer verder dus.

M6, het butterfly cluster dan natuurlijk heel snel gevonden. Deze laat een soort huisje zien met een duidelijk afgetekend dakje (2 parallellogrammen).

M20, trifid nevel staat in de buurt van M21 die ik net heb afgevinkt, maar om een of andere reden had ik ervoor gekozen om eerst M6 een bezoek te brengen. Gelukkig snel weer terug in het voorgaande gebied. M20 laat een soort ronde neveligheid rondom 2 sterren zien waardoor het een soort 8-figuur krijgt. Erboven staat nog een vrij heldere ster. Redelijk compact.

Voor M24 had ik van tevoren wat angst omdat ik niet wist of ik deze makkelijk kon losweken van zijn omgeving, maar de angst blijkt in de praktijk onterecht… Met het blote oog is deze “star cloud” eenvoudig te zien, maar in de verrekijker is het een fe-no-me-naal stuk melkweg, want meer is het eigenlijk niet. De vorm doet me denken aan Australië en het bevat clusters en aan de bovenkant zijn twee donkere stofbanden te zien. Ook linksonder zijn donkere nevels zichtbaar. Dit is het mooiste verrekijker object van de nacht!

M18 staat links van de star cloud, maar staat er wel los van. Een klein cluster me 1 central ster en perifeer zijn er zo’n 10 sterretjes te zien in dit zeer compacte clustertje waardoor het meer een vlekje is. Hij valt in het niet bij al het moois in de omgeving.

Nog iets verder bij de star cloud vandaan staat de omega nevel, ofwel M17. Ook wel een heel mooi object. Duidelijk een nevel te zien die langwerpig is met aan de bovenkant 2 sterretjes die er wel of niet bij horen. Aan de onderkant loopt de nevel ook nog een beetje door waardoor de vorm me aan een zeepaardje doet denken.

Iets verderop staat M8 lagoon nevel. Wat een prachtig object voor de verrekijker! Het heeft de vorm van een garnaal die om een rond sterrenclustertje heen krult. Aan het einde van de garnaal zijn 2 mooie heldere sterretjes te zien. Ook dit gebied is omringt door donkere nevels, aan de linkerkant is een banaanvorm te ontwaren.

In Scutum nu naar de M11 wild duck cluster. Een leuk object, maar de vergroting is net wat te weinig. Een compact cluster met een centrale heldere ster, ook aan de onderkant nog 2 sterren. Hij is zo compact dat het bijna een bolhoop lijkt.

De starhop vanuit Sagittarius naar M25 lukt niet, dus ik doe het vanaf de star cloud M24, een mooi referentiepunt in dit gebied zo blijkt maar weer. Een mooi cluster die ingekapseld staat in een boog van sterren. Het cluster is heel los en bestaat uit een stuk of 5/6 heldere sterren met daaronder nog een paar minder heldere. Er lijken een soort tentakeltjes uit te komen en heeft daardoor de vorm van een zeester.

M26 is een heel klein clustertje en ik vraag me af waarom deze ooit is gecategoriseerd als Messier object. Wellicht kwam hier ooit een komeet voorbij in de buurt? Er is 1 wat helderdere ster te zien middenin met perifeer nog een stuk of 4 er omheen, waardoor het geheel een licht vlekje vormt. Het stelt niks voor.

Ik doe weer een SQM meting. Aan de noordoostkant van de hemel is het nu heel erg donker en de eerste meting geeft 21.84 aan, daarna zakt het wat terug tot 21.77.

Door naar M7 nu, deze staat pal ten zuiden van M6. Een enorm groot en uitgeslagen cluster met heel veel heldere sterren en binnenin een heel mooi dubbelsterretje. Ik kan niet echt verschillende kleuren ontwaren, op 1 duidelijk gele ster na. Het middelste deel bestaat uit zo’n 15 heldere sterren, daaromheen zweven er nog een stuk of 10.

Nu zijn de bolhopen weer aan de beurt, Sagittarius staat er vol mee!
De eerste is M28, een kleintje ten noorden van Kaus Borealis. Deze ster heeft bijna een verblindend effect als je op zoek bent naar kleine pluisjes in de buurt… De bolhoop is klein en compact en overal even helder. Links hiervan loopt weer een donkere band van noord naar zuid.

Het is nu bijna 5.00 en ik kom op de laatste pagina terecht van mijn waarneemlijst. Nog 11 objecten te gaan! Ik had verwacht om op dit punt echt op een marathon uit te komen waarbij ik misschien geen tijd genoeg had om alles te vinden, maar vooralsnog gaat het allemaal zo makkelijk en snel. Op de laatste 7 objecten moet ik zelfs wachten omdat deze nu nog op of net onder de horizon liggen…

M22 is de volgende hap. Een fikse bolhoop omgeven door een mooi groepje sterren. Deze is vergelijkbaar met M13 en gemakkelijk met het blote oog te zien. Een van de weinige bolhopen die mooi uitkomt in de 15 x 70 en waarbij met perifeer kijken zelfs een soort granulatie te zien is.

Nu de bolhoopjes onderin de schutter die ik nooit eerder zag, te beginnen met M69. Hier kijk je heel gemakkelijk overheen want het is een heel klein, stellair dingetje. Hij staat in een lijntje van sterren die deel uitmaakt van een soort V-teken van sterren. Onder het bovenste sterretje van het rechte stuk zie ik het minuscule hoopje hangen.

Ik loop een kwartier voor op schema, dus ik ga weer even wat eten en een rondje lopen en wacht nog even tot de rest van de objecten ietsjes hoger staan. Ik geniet van de sterrenhemel richting het zuiden, deze is werkelijk prachtig! Op het voetpad zie ik de lichtjes van 2 kustplaatsjes weer en richting zuiden zie je ondanks de pikdonkere hemel toch de vulkaan rug lopen in verte met aan weerszijden lage bewolking, een prachtig gezicht.

Dan om 5.10 door naar M70, alweer een heel klein bolhoopje. Deze staat heel mooi op de lijn Kaus Australis – Ascelia, dus als je die lijn met de bino volgt, kom je hem vanzelf tegen. Net als de vorige lijkt het bijna een ster en staat heel mooi boven twee zwakke lijntjes van vier sterren. Een soort micro asterisme dus.

M54 dan, de laatste van de drie zuidhoopjes. Deze heeft een heel gecondenseerde kern en lijkt dus nog meer op een ster. Toch zie je met dit soort objecten steeds wel dat er een beetje een gloed omheen zit en het is vergelijkbaar met een planetaire nevel in de telescoop. Dit is misschien wel de kleinste bolhoop die ik tot nu toe heb gezien.

Voor M55 moet ik nu echt heel laag waarnemen. Het is lastig zoeken omdat het een leeg gebied is dat ik totaal niet ken. Uiteindelijk vind ik hem om 5.25 door gebruik te maken van een asterisme in de buurt dat op een vlieger lijkt en met het blote oog te zien is. Het is een grote bolhoop die wat vaag is door een ronde, wattige kern. Heel goed te zien en eigenlijk een heel mooi object.

Via hetzelfde asterisme, maar nu aan de ander kant vind ik M75 dan ook. Het is een heel vaag en klein iets, maar duidelijk geen ster omdat er een wazige halo omheen zit. De Messierlijst blijkt toch redelijk vol te zitten met dit soort kleine bolhoopjes. Maar als je goed kijkt zijn ze gewoon goed te zien.

Ik heb nu weer 10 minuutjes over en besluit een blik te werpen op de sluiernevel, deze had ik nog nooit eerder gezien namelijk. Zonder filter is NGC 6995 al te zien als een banaanvorm, maar de andere 2 delen niet. Helaas ben ik mijn OIII filter vergeten, dus ik moet het doen met enkel een UHC filter. Hiermee worden de andere 2 delen echter wel zichtbaar, helemaal als ik 1 oog sluit. In het rechterdeel staat een heldere ster en het middelste stuk aan de bovenkant is het zwakst, maar net zichtbaar.

Nu is het tijd voor M15, want de tijd begint te dringen! Mooi laag waar te nemen via een starhop vanaf Cygnus. Het bolhoopje staat ingebakend tussen wat heldere sterren en heeft een behoorlijk heldere kern met een flinke halo er omheen.

Voor M72 ben ik dan iets te vroeg, hij staat nog te laag en ik zie alleen de ster die erbij staat. Na 10 minuten turen en controleren in de PSA kan ik hem dan toch bevestigen als een superzwak vlekje die alleen perifeer te zien is en tegen het eerder genoemde sterretje aangeplakt zit. Misschien is deze ook wat lastiger omdat het onbewust toch wat lichter aan het worden is…

M73 is een hele vervelende. Ook hier moet ik weer lang turen omdat het een groepje van slechts 4 sterretjes is die er in de bino als 1 ster blijft uit zien, hoe lang ik ook kijk… Ook wordt het al behoorlijk wat lichter dus beter wordt de situatie er niet meer op. Met controle in de PSA wéét ik dat ik er naar kijk, maar meer dan 1 ster wordt het niet met een vergroting van 15x. Een twijfelgevalletje dus.
Ik log hem om 6.04 met een vraagteken.

Op naar het laatste theoretisch haalbare object: M2. Het is inmiddels duidelijk lichter en het wolkendek onder mij tekent zich goed af tegen de horizon. Redelijk snel is dan om 6.09 de kleine bolhoop gevonden. Hij heeft een heldere kern en ondanks dat de glob nog behoorlijk laag staat, is hij toch goed te zien.

Het wachten is nu op M30, die om 6.35 boven de horizon zou moeten komen, maar ik zie al aan het licht dat het hem niet gaat worden. Niet erg, want daar had ik ook niet op gerekend. Ondertussen kijkend naar de horizon zie ik ineens Venus tevoorschijn piepen alsof er een schakelaar wordt omgezet. Nog maar eens een bijzonder moment tijdens deze toch al magische nacht. Hij heeft een rode kleur en verdwijnt daarna weer even achter een sliertje bewolking. Het valt me op dat hij vrij snel stijgt daarna.
Toch nog maar een poging voor M30. Via Deneb Algedi in Capricornus zak ik af naar mijn twee referentiesterren zeta en 36. Daaronder zou de ster 41 moeten opkomen met daaraan het bolhoopje vastgeplakt, maar die zie ik niet voordat de sterren in de lichtgloed verdwijnen… Helaas.

Dan nog maar even genieten van de boog van planeten, van west naar oost Jupiter, Mars, Saturnus en Venus. Even later, vlak voor zonsopkomst, zie ik dan met de verrekijker ook Mercurius nog even verschijnen links van de Teïde, prachtig.

Ik ben moe, maar nu ik hier toch sta wil ik ook nog even de zon zien opkomen. Er zijn inmiddels wat meer mensen verschenen die dit moment graag willen vastleggen. Het is immers 7 uur geweest en het terrein is weer geopend voor publiek . Om 7.35 is het dan zover, er ontstaat een rode rand boven het wolkendek die als snel dikker wordt in het midden en na een minuutje valt er al niet meer direct naar te kijken. Wat een prachtig moment is dit, een die me zeker de rest van mijn leven bij zal blijven.

Met 109 van de 110 Messiers in de pocket raap ik mijn spulletjes bij elkaar en met een brok in mijn keel rijd ik de berg af, terug naar het huisje waar een warm bedje op me wacht. Gelukkig heb ik 1 Messier gemist, want dan heb ik tenminste een excuus om het nog een keertje te proberen. Volgend jaar is het tijdstip om de marathon te doen een stuk gunstiger en moet het zeker mogelijk zijn om ze alle 110 af te vinken. Wie weet? Met de telescoop?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s