Messier marathon op La Palma met de verrekijker

Messier marathon op La Palma met de verrekijker

Sinds ik las over de mogelijkheid om 1x per jaar in maart alle Messier objecten in 1 nacht te kunnen zien, ben ik erdoor gefascineerd geraakt dit ook eens te proberen. Zeker nu het toeval wil dat ik me gedurende deze periode in La Palma bevind! Waarom ik dit wil? Het lijkt me gewoon een hele leuke uitdaging en voor mij zit het plezier ook vooral in het zoeken (en vinden!) en niet alleen in het waarnemen zelf.

Deze mini-vakantie had ik al een tijd geleden geboekt en het doel van de trip was om met vriendin even een weekje zonder kinderen te ontspannen met lekker weer en goed eten. Overdag wat wandelen en ’s avonds terloops met de 15×70 de hemel afstruinen was het idee.

Toen ik mij ervan bewust werd dat deze trip viel in het tijdsbestek van de marathon, ben ik gaan onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om dit te combineren. De telescoop moet thuisblijven, dat was al gauw duidelijk. Maar onder de donkere hemel van La Palma op een hoogte van 2000m+ is ook de verrekijker een krachtig instrument! Op internet ben ik gaan onderzoeken wat anderen gepresteerd hebben met hun bino en al snel zag ik dat dat niet misselijk is. Met verrekijkers tot 7×50 en misschien zelfs nog kleiner werden alle objecten afgevinkt. Of dit tijdens een marathon ook zou kunnen lukken is een tweede, maar er blijkt dus wel heel veel mogelijk te zijn.

Ik beschouw mezelf nog als een beginner, een status die lastig te ontstijgen is met het klimaat dat we hier in Nederland kennen… Wel heb ik al een klein beetje ervaring opgedaan; toen ik een jaar of 11 was (nu 38) heb ik heel wat avonden gespendeerd aan het doorploegen van het firmament met mijn Vixen 60mm refractor. Deze stond op een wiebelig statief met speling op de as, er zat een draak van een zoeker bij en zeer matige Huygens oculairen. Goeie sterrenkaarten had ik in die tijd al helemaal niet. Juist door deze gebreken en een flinke dosis doorzettingsvermogen leerde ik de kleine pluisjes al redelijk goed vinden en starhoppen was mij dan ook niet vreemd meer toen ik zo’n jaar geleden deze hobby nieuw leven heb ingeblazen met de aanschaf van een 30cm flexdobson en iets later een Omegon Brightsky 15×70 verrekijker.

Hoe groot is nu de kans om alle 110 objecten te zien tijdens dit nachtelijke avontuur? Wel, dit hangt af van een aantal factoren die ik hieronder kort beschrijf.

Datum

De beste nacht om een Messier marathon te doen is zo dicht mogelijk bij het lentepunt rond 20 maart. Op die dag is er de grootste kans om de avondobjecten nog op tijd te zien voordat ze wegzakken in de schemering, én de ochtendobjecten nog voordat de zon opkomt. Tevens zal de marathon plaats moeten vinden tijdens nieuwe maan. Eventueel 2 dagen ervoor of erna zijn ook nog mogelijk, maar verder daarbuiten zal het maanlicht teveel storen om de volle score te halen. De weersverwachting speelt natuurlijk ook een belangrijke rol, het moet de hele nacht vrijwel onbewolkt zijn. Binnen een tijdsbestek van 5 dagen zal er dus een keus gemaakt moeten worden voor de beste avond of meerdere pogingen gedaan moeten worden. Aangezien nieuwe maan dit jaar op 9 maart valt, zal er dus vroeg in het seizoen een marathon gedaan moeten worden en dit zal ten koste gaan van tenminste één van de ochtendobjecten zoals zal blijken…

Lengtegraad

Tussen zo’n 5°NB en 45°NB is het in theorie mogelijk om 110 Messiers te zien in één nacht, buiten die bandbreedte is dit (voor zover ik heb kunnen vinden) onmogelijk. In Nederland zijn er dan ook maximaal 109 te zien gedurende één nacht, waarbij M30 verzwolgen zal worden in de ochtendschemering. Mocht M30 toch te zien zijn dan zijn aan de andere kant M74 en M77 al te laag weggezakt. De hoogte ingaan (als in bergop) helpt wel enigszins om de bandbreedte nog ietsjes op te rekken. La Palma bevindt zich op een gunstige locatie op zo’n 28°NB, maar ook daar zal M30 hoogstwaarschijnlijk het levenslicht niet gaan zien zo vroeg in het seizoen.

Horizon

Deze moet vrij zijn op het westen en het zuidoosten vanwege de lage stand van de objecten ná zonsondergang en vóór opkomst van de zon. Hoe dit op mijn locatie is weet ik nog niet, maar zal uiteraard wel rekening mee gehouden gaan worden. Eventueel kan ik ’s nachts nog switchen van locatie tijdens een wat rustigere periode.

Lichtvervuiling

Dit is een inkoppertje, ik verwacht er op La Palma geen last van te hebben. Al zou eventueel zodiakaal licht nog wel roet in het eten kunnen gooien!

Instrument

Zoals de titel al aangeeft zal de dubbelloops ingezet worden als weapon of choice.

Voordeel hiermee is het bewegingsgemak en het grote beeldveld waardoor objecten waarschijnlijk sneller gevonden kunnen worden. Nadeel is dat sommige stellaire objecten misschien lastig zijn om te herkennen en dat kijken in het zenit nekklachten veroorzaakt (ook met parallellogram-statief).

Ervaring

Tja, een beetje ervaring met waarnemen en starhoppen heb ik dus wel, maar ik heb nog nooit zoveel moeten zien in zo’n korte tijd! Tevens moet ik bekennen dat ik nog niet eens de hele Messier lijst heb afgewerkt met mijn 30cm dobson (de zuidelijke bolhopen blijven lastig in Nederland). Hier schort het dus wel wat aan. Daarbij komt nog eens dat dit mijn eerste marathon ooit wordt, onder een hemel die ik nog nooit zo zwart zag, met een onwennige blik op de sterrenbeelden (en hun helderheid!) op deze lengtegraad. De kans dat het hele project uit gaat lopen op een Drama Major is dus wel degelijk aanwezig…

Maar om dit gebrek aan ervaring nu wat te compenseren, kan ik me natuurlijk wel goed voorbereiden. En dat doe ik dus ook!

Allereerst heb ik veel gelezen. Er is op internet redelijk wat informatie beschikbaar over de Messier marathon. Vooral in Amerika is het populair en van daar zijn dan ook veel waarnemingverslagen beschikbaar. Deze zijn erg handig om een eigen marathon te plannen en een tijdschema te maken. Aan boeken heb ik “Star-Hopping: Your Visa to Viewing the Universe”, “Messier’s Nebulae And Star Clusters”, The Year-Round Messier Marathon Field Guide” en “The Observing Guide to the Messier Marathon” gelezen, van deze laatste heb ik ook nog de gedetailleerde charts beschikbaar die het zoeken wat eenvoudiger moeten maken. Ook de verslagen op Astroforum over La Palma, Messier marathons en bino-waarnemen zijn heerlijk leesvoer en brengen me alvast goed in de stemming.

Dan nog Stellarium; een geweldige tool om o.a. de hemel ter plaatse te simuleren rond de geplande datum. Hier heb ik veel aan gehad om een eigen schema te maken met aangepaste volgorde en verwachte tijdstippen van observatie. Ik prijs de mensen die dit hebben gebouwd en gratis ter beschikking stellen!

Zoals gezegd wordt de hele Messier catalogus gevormd door 110 voorwerpen, bestaande uit open sterrenhopen, bolhopen, (planetaire) nevels, gaswolken, sterrenstelsels en overblijfselen van supernovae. Deze zijn door Charles Messier samengesteld om ze te onderscheiden van nieuwe kometen. Er zijn echter wel wat vreemde eenden in de bijt:

M40; een dubbelster (Winnecke) die eigenlijk niet thuishoort in Messier’s “nevelige” objecten. Zal ik deze dubbelster herkennen tussen de andere “gewone” sterren? En zal hij te splitten zijn?

M45; de Plejaden, is in geen enkel opzicht te verwarren met een komeet!

M73; een cluster van, jawel, maarliefst 4 sterren.

M102; hier is nog steeds verwarring over welk object Messier (en Méchain) bedoelde. Voor mijn sessie zal ik de meest voor de hand liggende verklaring volgen en NGC 5866 gebruiken. Helemaal weglaten is ook weer zo wat.

Verder zijn er natuurlijk een aantal pluizen die het me flink lastig gaan proberen te maken. Mijn eigen verwachting op basis van wat ik heb gelezen zijn:

M24; een sterrenwolk in Sagittarius, moeilijk te onderscheiden van de omgeving, zeker in La Palma.

M30; zal verdwijnen in de ochtendgloed

M74; sowieso lastig met de bino, helemaal nu deze zo laag staat (al valt het nog mee begin maart).

M76; de kleine halternevel; laag, zeer zwak en klein (maar al wel gelukt op de Knardijk)

M91; stellair en zwak met mag 10.2

M98; edge-on, mag 10.1

M108; met mag 10.0 (ook deze is al een keer gelukt)

M109; zwak schijnsel op mag 9.8

Buiten deze minimaal acht listige objecten speelt natuurlijk ook de tijdsdruk mee! Doordat het vroeg in het seizoen is, zullen de avondobjecten relatief eenvoudig zijn. Voor de ochtendobjecten geldt echter het omgekeerde. Door deze onbalans zal er in de nanacht minder dan de gemiddelde 5 minuten per Messier de tijd zijn om ze op de korrel te nemen, terwijl ze nog erg laag staan en de vermoeidheid juist nu het hardst zal toeslaan.

Ook heb ik nog geen idee hoe ik me zal handhaven in de Virgo-Coma cluster van galaxies, ik hoop maar dat ik hierop nog even kan oefenen voor die tijd en ik hoop uiteraard alvast vurig op clear skies…

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s